Historia Jastrzębia Zdroju


powrót »
II powstanie śląskie i głosowanie plebiscytowe
Na początku 1920 roku został ratyfikowany traktat wersalski ustanawiający przeprowadzenie plebiscytu ludności na terenie Górnego Śląska. Ponadto zdecydowano o wprowadzeniu na teren objęty plebiscytem sił włoskich, brytyjskich i francuskich, które miały zastąpić wojska niemieckie na tym obszarze. W Jastrzębiu Zdroju stacjonowali Włosi, którzy przejęli część budynków uzdrowiskowych na swoje koszary.

II powstanie śląskie wybuchło w nocy z 19 na 20 sierpnia 1920 roku. Powstańcy z terenu Jastrzębia wzięli udział w rozbrojeniu placówki niemieckiej straźy granicznej w Ruptawie, w walkach w Krzyźkowicach oraz w okolicach Pawłowic i Golasowic. Największe znaczenie dla przebiegu powstania w powiecie rybnickim miała akcja pod Wodzisławiem. Posiłki dowodzone przez Mikołaja Witczaka i Jana Wyglendę umoźliwiły powstańcom zdobycie miasta.

W II powstaniu na terenie powiatu rybnickiego wzięło udział blisko 5 000 osób, w tym wielu mieszkańców Jastrzębia Zdroju. Po zakończeniu walk komisarz Polskiego Komitetu Plebiscytowego, Wojciech Korfanty, wydał rozkaz rozwiązania POW GŚl. Z inicjatywy Michała Graźyńskiego powstała nowa organizacja bojowa pod zakonspirowaną nazwą Centrali Wychowania Fizycznego, którą z czasem przekształcono w Dowództwo Obrony Plebiscytu. Szefem wywiadu bojowego CWF był Józef Witczak, a jednym z inspektorów powiatowych został Mikołaj Witczak. Witczakowi podlegały powiaty pszczyński, rybnicki i raciborski. Do obowiązków inspektora naleźał nadzór nad komendantami powiatowymi, kontrola stanu osobowego, transportu broni i zasad jej przechowywania.

20 marca 1921 roku, zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego, przeprowadzono plebiscyt ludności. Na terenie dzisiejszego miasta Jastrzębie Zdrój zdecydowana większość opowiedziała się za Polską: w powiecie rybnickim, w gminie Jastrzębie Dolne za Polską głosowało 83,5% ludności, a w Jastrzębiu Górnym - 88%. Tylko na obszarze dworskim Jastrzębia Dolnego (63,3%), w Skrzeczkowicach (64,5%) i Ruptawcu (60%), większość stanowili zwolennicy przyłączenia Śląska do Niemiec. We wszystkich okolicznych miejscowościach powiatu rybnickiego spośród 3 292 biorących udział w głosowaniu, 2 401 oddało głos na Polskę (73%), a tylko 888 mieszkańców opowiedziało się za Niemcami (27%). Natomiast w miejscowościach powiatu pszczyńskiego w pobliźu Jastrzębia, spośród 1 328 głosujących, 958 (72,4%) opowiedziało się za Polską, a 365 (27,5%) za Niemcami. Najwięcej głosów na Polskę oddano w Szerokiej (96,4%) i Pniówku (66,2%). Tylko w Bziu Dolnym mniejszość stanowili zwolennicy połączenia z Polską (31,5%).

Zgodnie z załoźeniami traktatu wersalskiego plebiscyt miał wykazać w sposób nieskrępowany wolę mieszkańców Górnego Śląska. Jednak warunki w jakich odbyło się głosowanie i kampania plebiscytowa, pokazały, źe nie zawsze polska ludność taką swobodę posiadała. Wielokrotnie zdarzały się akcje niemieckich bojówek: pobicia Polaków udających się na głosowanie i zakłócanie porządku w lokalach wyborczych. Zdarzały się takźe fałszerstwa list uprawnionych do głosowania. W Szerokiej do lokalu, w którym odbywało się głosowanie, wtargnęło dwóch pijanych Niemców, którzy postrzelili powstańców będących członkami komisji plebiscytowej.

Wynik głosowania plebiscytowego nie zmienił w znaczącym stopniu sytuacji na Górnym Śląsku: Francja nadal była przychylna Polakom, ale Włosi i Brytyjczycy skłaniali się do przyznania Polsce tylko powiatów południowych: rybnickiego i pszczyńskiego oraz części katowickiego. O podziale spornego terytorium zdecydował dopiero trzeci zryw powstańczy polskiej ludności Śląska.



Tomasz Sikora - Towarzystwo Miłośników Ziemi Jastrzębskiej
powrót »