Historia Jastrzębia Zdroju


powrót »
Geneza jastrzębskich sołectw
Pierwsze wzmianki o osadzie na Boźej Górze (wtedy zwanej równieź Górą Oliwną), pochodzą z 1305r. Nieco ponad 100 lat póżniej w spisie świętopietrza pobieranego w miejscowościach dekanatu źorskiego, pojawia się nazwa Hermansdorf (wieś Hermana), uznawana przez historyków za osadę, która dała początek Jastrzębiu. Równie długą genezę mają jastrzębskie sołectwa: Bzie, Moszczenica, Ruptawa czy Szeroka.

Udokumentowana historia Bzia Zameckiego sięga czasów księcia Władysława Opolskiego, który po zwycięstwie nad Tatarami, przydzielił w 1246r. swojemu rycerzowi Wojanowi wieś Pawłowice. Przywilej ten potwierdził syn Władysława, Przemysław, który w 1293r. nadał Wojanowi z Pawłowic takźe 30 łanów ziemi połoźonej między Golasowicami a Bziem. Nazwa osady związana jest z występującym na tym terenie krzewem dzikiego bzu. Po ponownej lokacji wsi, tym razem na prawie niemieckim, polską nazwę zastąpiła nowa, Goldmansdorf, która wywodziła się od nazwiska pierwszego sołtysa lub kolonizatora wsi Goldmana. W księdze fundacyjnej z 1305r. Bzie pojawia się jako Goltimani willa. W póżniejszym okresie osada została podzielona na Bzie Górne, Dolne, Zameckie oraz Pniówek. Właściciele Bzia często się zmieniali. Najdłuźej, bo przez blisko 250 lat (1467-1714), wieś naleźała do rodu Rostków. Około 1636r., w czasie wojny trzydziestoletniej, wzniesiono w Bziu Zameckim dwór obronny, który przetrwał do czasów dzisiejszych, jako jedna z nielicznych budowli tego typu na Śląsku. Dwór wybudowany został w stylu póżnorenesansowym, jednak liczne przebudowy, a w szczególności zniszczenia wojenne, doprowadziły do zaniku cech stylowych budowli.

Nazwa wsi Moszczenica pochodzi od utwardzania drewnem i faszyną ("wymoszczenia") błotnistego traktu handlowego, który przebiegał doliną Szotkówki do Czech. Moszczenica jest najprawdopodobniej najstarszą częścią dzisiejszego Jastrzębia Zdroju. Księgi fundacyjne biskupstwa wrocławskiego wspominają w 1236r. o istniejącym tu drewnianym kościele. W XIV w., kiedy wieś znajdowała się pod zwierzchnictwem czeskim, uźywano nazwy Mostinica. Od XVI w. w uźyciu było zniemczone określenie osady-Moschcziniez.

Kolejne jastrzębskie sołectwo, Ruptawa, powstało zapewne w XIV w. Nazwa wsi wywodzi się od czeskiego słowa "rupa", które oznacza dziurę lub wyrwę i rzeczywiście tereny rupawskie obfitują w jary i doliny. Do 1526 r. Ruptawa znajdowała się pod panowaniem czeskim, o czym świadczą liczne napisy w tym języku na urządzeniach kościelnych. Póżniej wieś znalazła się pod zwierzchnictwem austriackim, a następnie, od 1745r., niemieckim. W 1846r. miał miejsce bunt ruptawskich chłopów, którzy odmówili prac i świadczeń na rzecz swoich panów. Bunt zdławiono poprzez aresztowania i inne represje.

Szeroka powstała najprawdopodobniej w II poł. XIII w., a istniała juź na pewno w 1305r., gdzie pod tą datą znajduje się pierwsza wzmianka o wsi w księdze fundacyjnej. Nazwa osady powstała od szeroko połoźonego terenu lub szerokiej polany nad rzeką Pszczynką. W XIV w. Szeroka została ponownie lokowana na prawie niemieckim i, podobnie jak w przypadku innych miejscowości, nastąpiła zmiana nazwy wsi na Timmendorf (wieś Tima). Ciekawostką jest, źe pod koniec XVII w. kościół w Szerokiej został złupiony przez beskidzkiego zbójnika Klimczoka.



Tomasz Sikora - Towarzystwo Miłośników Ziemi Jastrzębskiej
powrót »