Historia Jastrzębia Zdroju


powrót »
Dzieje uzdrowiska w latach 40. i 50
Nowy etap w historii uzdrowiska w Jastrzębiu Zdroju rozpoczął się wraz z końcem II wojny światowej. Niezwłocznie po jej zakończeniu przystąpiono do energicznej odbudowy zakładu. Na drugą połowę lat 40. i na początek lat 50. przypada okres szybkiego rozwoju kurortu. Kolejne lata, aź do końca lat 80., to okres dynamicznego rozwoju Jastrzębia Zdroju jako ośrodka miejskiego i przemysłowego, a jednocześnie powolny upadek znaczenia miejscowości jako ośrodka leczniczego.
Odbudowa i ponowne uruchomienie przejętego po wojnie przez gminę zakładu kąpielowego, było priorytetowym zadaniem władz Jastrzębia Zdroju, bowiem zakład uzdrowiskowy był wówczas jedynym duźym pracodawcą w tej miejscowości, jego uruchomienie leźało więc w interesie wszystkich mieszkańców. Pierwszy powojenny sezon kąpielowy otwarto wiosną 1946 roku, kiedy to uruchomiono, częściowo juź odbudowane, "Łazienki III" posiadające 17 wanien do kąpieli solankowych i "Łazienki IV" z sześcioma wannami. Nadal prowadzone były prace przy odbudowie pozostałych budynków uzdrowiska. Z kredytów Wydziału Pracy i Opieki Społecznej wyremontowano i oddano do uźytku Sanatorium Związku Weteranów Powstań Śląskich. Na mocy reformy rolnej lasy naleźące do uzdrowiska i gospodarstwa rolnego w Jastrzębiu Zdroju, zostały upaństwowione. Zarząd nad blisko 100 ha lasów przejęło Ministerstwo Rolnictwa, ustanawiając tu obszar łowiecki. 14 czerwca 1946 roku zapadła decyzja o zwrocie zdrojowiska i gospodarstwa rolnego właścicielom, Mikołajowi i Józefowi Witczakom. We wrześniu tego samego roku Mikołaj Witczak wraz z źoną, powrócili do Jastrzębia. Witczak przejął uzdrowisko i gospodarstwo rolne, za wyjątkiem upaństwowionych wcześniej lasów.
6 listopada 1947 roku jastrzębskie uzdrowisko zostało upaństwowione. Zgodnie z poleceniem Urzędu Śląsko - Dąbrowskiego, majątek Jastrzębie Zdrój został przejęty na cele reformy rolnej i oddany w prowizoryczny zarząd Ministerstwa Zdrowia. Zdrojowisko wchodzi w skład Przedsiębiorstwa Państwowego "Uzdrowiska Polskie", a od 1 stycznia 1948 roku jest samodzielnym zakładem pod nazwą Państwowe Uzdrowisko w Jastrzębiu Zdroju.
Protokół zdawczo-odbiorczy sporządzony w dniu 6 listopada 1947 roku informuje, źe obszar przejętej przez Ministerstwo Zdrowia nieruchomości wynosi ok. 118 ha. Oprócz tej nieruchomości protokół wyszczególnia: 33 budynki folwarczne i uzdrowiskowe, inwentarz źywy i martwy gospodarstwa rolnego i zakładu uzdrowiskowego, urządzenia zakładu uzdrowiskowego, stan zatrudnienia, zapasy produktów rolnych oraz księgi kasowe i akta przejęte w zarządzanie przez Ministerstwo Zdrowia. Przejęte zostały takźe sieci wodociągowa, solankowa i kanalizacyjna w całym Zdroju. W chwili upaństwowienia uzdrowiska Zakład kąpielowy zatrudniał 28, a gospodarstwo rolne 9 pracowników.
Od momentu nacjonalizacji jastrzebskiego zdrojowiska, prace nad jego odbudową ulegają znacznemu przyspieszeniu. Po otrzymaniu pozytywnych wyników analizy składu miejscowej solanki w Laboratorium Analiz Wód Mineralnych w Solicach Zdroju, rozpoczęto prace nad odbudową "Łazienek I i II". Oba budynki zostały oddane do uźytku 1 czerwca 1948 roku. Łazienki łącznie posiadały 28 kabin kąpielowych: 5 kwasowęglowych, 6 borowinowych i 17 solankowych. Miesiąc póżniej oddano do uźytku odbudowaną pijalnię wód w Parku Zdrojowym. Podczas gdy w 1947 roku w Zdroju leczyło się około 3 200 dorosłych i dzieci, to w kolejnym sezonie z terapii leczniczej Jastrzębiu skorzystało 6 652 kuracjuszy. Dzięki zwiększającej się liczbie przybywających do zdrojowiska pacjentów, Ministerstwo Zdrowia przekazało na jego potrzeby samochód sanitarny. Wraz z odbudowującym się Zakładem Kąpielowym, kolejne sanatoria i pensjonaty przywracane są ich pierwotnemu przeznaczeniu. Rybnicki oddział ZUS-u wyremontował trzy budynki sanatoryjne i kierował do nich chorych na leczenie uzdrowiskowe. "Łazienki Parkowe" (dawne Letnisko dla Dywizji Śląskiej) zostały przejęte przez Związek Zawodowy Górników, w których urządzano wczasy wypoczynkowe. W tym okresie budynek ten otrzymał nową nazwę: Sanatorium "Górnik". Jeszcze w 1947 roku zostało wyremontowane i przyjęło pierwszych pacjentów Sanatorium Fundacji dla Inwalidów Wojennych i Powstańczych, które działało do 1950 roku. Od 1948 roku budynkiem Zakładu Marii i "Domem św. Józefa" zarządza Polski Czerwony Krzyź, który uruchomił tu prewentorium dziecięce na 300 łóźek. W tym samym czasie, w budynku naleźącym do Huty "Florian", uruchomione zostaje sanatorium dziecięce, a Zjednoczenie Maszyn Elektrycznych w Katowicach urządziło w willi "Europejskiej" prewentorium dla dzieci swoich pracowników. W maju 1948 roku Fundusz Wczasów Pracowniczych przejmuje sanatoria i pensjonaty "Hutnik", "Dyrdzianka", "Jastrzębianka" i "Górnik" urządzając w nich wczasy profilaktyczno-lecznicze, a od 1957 roku, pełnoprofilowe lecznictwo uzdrowiskowe.
Do Jastrzębia przyjeźdźali pacjenci skierowani przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Samopomoc Chłopską i Ministerstwo Zdrowia. W trzecim powojennym sezonie z kuracji skorzystało łącznie 6 807 pacjentów. Dyrekcja uzdrowiska prowadziła własną kawiarnię i jadłodajnię w budynku Domu Zdrojowego. Nadal nieodłączną część zakładu leczniczego stanowiło pomocnicze gospodarstwo rolne, które zaopatrywało uzdrowisko w część produktów źywnościowych. W skład gospodarstwa pomocniczego wchodziło: ogrodnictwo, zakład produkujący wodę mineralną i warzelnia soli jodo-bromowej w Zabłociu. Ponadto gospodarstwo świadczyło takźe róźne usługi na rzecz gminy, między innymi usługi transportowe, kanalizacyjne i grzewcze.
Od 1949 roku jastrzębskie uzdrowisko posiada filię w Ustroniu, która w chwili otwarcia posiadała 32 miejsca dla rekonwalescentów. Dwa lata póżniej uruchomiona została warzelnia solanki leczniczej w Zabłociu.
W 1950 roku Sanatorium dla Inwalidów Wojennych im. J. Piłsudskiego zakończyło działalność. Budynek został przejęty na potrzeby Sanatorium dla Dzieci po Chorobie Heinego-Medina, natomiast willa "Europejska", w której dotychczas mieściło się prewentorium dla dzieci pracowników Zjednoczenia Maszyn Elektrycznych w Katowicach, została zamieniona na hotel dla pracowników tego sanatorium.
Od listopada 1950 roku zakład leczniczy w Jastrzębiu Zdroju został zaliczony do I kategorii polskich uzdrowisk. Z początkiem 1951 roku willę Hoppena, zamieniono na Dom Zdrowia Dziecka posiadający 60 miejsc dla dzieci w wieku przedszkolnym. Zakład kąpielowy dysponował wtedy 32 kabinami do kąpieli solankowych i kwasowęglowych, 9 wannami, 5 stoiskami do zawijań i 4 stanowiskami do kąpieli borowinowych, mieszczących się w trzech pawilonach łazienkowych. Do jastrzębskiego zdrojowiska kierowano chorych na schorzenia gośćcowe, układu krąźenia, gruczołów dokrewnych. Lecznicze właściwości miejscowych solanek i klimatu wpływały korzystnie takźe na rekonwalescentów po przebytej chorobie Heinego-Medina oraz na panie cierpiące na schorzenia kobiece.
W 1951 roku uruchomiona została rozlewnia wody mineralnej "Jastrzębianka". Produkcja wody odbywała się w zabudowaniach dawnego dworku Witczaków w Jastrzębiu Dolnym. "Jastrzębianka" była wodą słonawą, jej największymi odbiorcami były śląskie zakłady przemysłowe, głównie huty, których pracownicy uzupełniali tą wodą ubytki chlorku sodu w organizmie. "Jastrzębianka" była wytwarzana do 1963 roku, kiedy to została zastąpiona wodą stołową "Katarzynka".
Po utworzeniu Centralnego Zarządu Uzdrowisk w lutym 1953 roku, które podlegało Ministerstwu Zdrowia, Uzdrowisko Jastrzębie otrzymało status zakładu i przyjęło nazwę Zakład Uzdrowiskowy Jastrzębie Zdrój.
W celu zapewnienia coraz liczniejszym kuracjuszom rozrywek kulturalnych w czasie pobytu w Zdroju, dyrekcja utworzyła Komisję Zdrojową, która miała zajmować się ich organizacją. Zmiany społeczno-polityczne w kraju i postępująca stalinizacja przyczyniły się do zmiany nazwy głównej alei w uzdrowisku i nadania nowego imienia Parkowi Zdrojowemu. Odtąd najwaźniejsza ulica nosiła nazwę Stalina, a Park Zdrojowy nazwano parkiem im. Przyjażni Polsko-Radzieckiej. W centralnej części parku ustawiono kamienny obelisk upamiętniający odwieczną przyjażń obu narodów. Na placu między Domem Zdrojowym a budynkiem Łazienek II zaplanowano takźe ustawienie 6-metrowej makiety Pałacu Kultury w Warszawie, jednak projekt ten nigdy nie doczekał się realizacji.

Dalsza część dziejów uzdrowiska w kolejnym odcinku z cyklu "Historia Jastrzębia Zdroju".



Tomasz Sikora - Towarzystwo Miłośników Ziemi Jastrzębskiej
powrót »